พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงให้ความสำคัญ “น้ำคือชีวิต” ดังพระราชดำรัส ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2529 ความตอนหนึ่งว่า “หลักสำคัญว่าต้องมีน้ำบริโภค น้ำใช้ น้ำเพื่อการเพาะปลูก เพราะว่าชีวิตอยู่ที่นั่น ถ้ามีน้ำคนอยู่ได้ ถ้าไม่มีน้ำ คนอยู่ไม่ได้ ไม่มีไฟฟ้าคนอยู่ไม่ได้ แต่ถ้ามีไฟฟ้าไม่มีน้ำคนอยู่ไม่ได้”
เห็นได้ว่าการพัฒนาแหล่งน้ำถือมีความสำคัญและมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อการเพาะปลูกของภาคการเกษตรที่ถือได้ว่าเป็นอาชีพส่วนใหญ่ของคนในประเทศ หากมีแหล่งที่เพียงพอย่อมทำให้เกษตรกรสามารถเพาะปลูกได้ตลอดทั้งปี โยเฉพาะพื้นที่การเพาะปลูกนอกเขตชลทาน
สำหรับการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ มีหลักการสำคัญดังต่อไปนี้
1.แหล่งน้ำที่พัฒนาจะเป็นรูปแบบใดก็ตามต้องมีความเหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศเสมอ
2.การพัฒนาวางโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ต้องเหมาะสมกับสภาพแหล่งน้ำธรรมชาติที่มีแต่ละท้องถิ่นเสมอ
- พิจารณาถึงความเหมาะสมในด้านเศรษฐกิจและสังคมของท้องถิ่น หลีกเลี่ยงการเข้าไปสร้างปัญหาความเดือดร้อนให้กัลป์คนกลุ่มหนึ่ง โดยสร้างประโยชน์ให้กับคนอีกกลุ่มหนึ่ง ไม่ว่าประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจเกี่ยวกับการลงทุนนั้น จะมีความเหมาะสมเพียงใดก็ตามด้วยเหตุนี้การทำงานโครงการพัฒนาแหล่งน้ำทุกแห่งจึงพระราชทานพระราชดำริไว้ว่าราษฎรในหมู่บ้านซึ่งได้รับประโยชน์จะดำเนินการแก้ปัญหาเรื่องที่ดิน โดยจัดการช่วยเหลือผู้ที่เสียประโยชน์ตามความเหมาะสมที่จะตกลงกันเอง เพื่อให้ทางราชการสามารถเข้าไปใช้ที่ดินทำการก่อสร้างได้โดยไม่ต้องจัดซื้อที่ดิน ซึ่งเป็นพระบรมราโชบายที่มุ่งหวังให้ราษฎรสังคมของตนเอง และมีความหวงแหนที่จะต้องดูแลบำรุงรักษาสิ่งก่อสร้างนั้นต่อไปด้วย
โครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ แบ่งออกเป็น 5 ประเภท ดังต่อไปนี้
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูก และอุปโภคบริโภคได้แก่ อ่างเก็บน้ำและฝายทดน้ำ
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการรักษาต้นน้ำลำธาร
- โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ
- โครงการระบายน้ำออกจากพื้นที่ลุ่ม
- โครงการบรรเทาอุทกภัย
ซึ่งโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริเกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งน้ำ ช่วยให้เกษตรกรมีน้ำใช้อุปโภค บริโภคตลอดปี รวมถึงภาคการเกษตรที่มีน้ำสำหรับใช้ในการเพาะปลูกในทั้งฤดูฝนและฤดูแล้ง สร้างความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่ชุมชน ก่อให้เกิดรายได้ต่อเนื่องให้กับเกษตรกร และยังสามารถสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อเลี้ยงปลาหรือเลี้ยงสัตว์เอาไว้บริโภคภายในครัวเรือนหรือนำไปขายสร้างรายได้เสริมให้กับครอบครัวได้อีกทางหนึ่ง
ไม่เพียงเท่านั้น บางโครงการอันเนื่องพระราชดำริเกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งน้ำ สามารถช่วยบรรเทาการเกิดอุทกภัยในเขตชุมชนเมืองใหญ่ๆ เช่น กรุงเทพฯและปริมณฑล อำเภอ หาดใหญ่ จังหวัด สงขลา อำเภอ หนองใหญ่ จังหวัดชุมพร ซึ่งช่วยลดความเสียหายที่จะเกิดผลกระทบในระบบเศรษฐกิจ
ทั้งนี้ โครงการอันเนื่องพระราชดำริเกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งน้ำที่เป็นที่รู้จักของประชาชน เช่น โครงการแก้มลิง โครงการเขื่อนคลองท่าด่าน จ.นครนายก โครงการพัฒนาลุ่มน้ำป่าสัก จ.ลพบุรี โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.หนองหญ้าปล้อง จ.เพชรบุรี โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จ.นครศรีธรรมราช โครงการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมในเขตเทศบาลเมืองหัวหินและวังไกลกังวล โครงการฝายทดน้ำบ้านลานกร่างอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.บ่อพลอย จ. กาญจนบุรี เป็นต้น
ข้อมูลจาก ชมรมคนรักในหลวง www.welovethaiking.com
